Locatie
Op de plek waar nu Lisse is gebouwd, moeten al ruim vierduizend jaar geleden mensen hebben geleefd. De vondst van een bijltje uit de nieuwe steentijd, 2300 jaar voor Christus, en Germaans primitief aardewerk, kogelpotten en Pingstdorfer aardewerk wijzen op vroege bewoning in het gebied achter de oude duinen. Omdat de Rijn regelmatig uit zijn oevers trad, ontstond er veen dat in de Middeleeuwen vrijwel geheel werd gestoken.
de Tiende eeuw
In de tiende eeuw wordt voor het eerst over vijf hoeven in Liusna op een goederenlijst van de Sint Maartenskerk in Utrecht gesproken, wat wijst op een vroege nederzetting. Waarna in 1182 Lisse de eer genoot van een belangrijke bruiloft. Niet minder dan Dirk van Kleef huwde met Margaretha, dochter van graaf Floris III van Holland. De Rooms-Koning zelf, graaf Willem II, stichtte omstreeks 1250 een kapel aan ‘de groene weijde van Lis’ op de plaats waar nu het Vierkant is. Deze kapel zou in 1460 door Paus Pius II tot parochiekerk Sinte Agatha worden verheven.
1500
Rond 1500 bestond Lisse uit ongeveer 50 huizen, toen haardsteden genoemd, en kende het dorp een oppervlakte van ongeveer 800 hectare. Landbouw en veeteelt vormden de enige bronnen van inkomsten, omdat alle turf was gestoken. De bevolking was erg arm. De helft moest om brood bedelen. Oorlogen waren schering en inslag. Eerst waren daar de oorlogen van Hertog Karel de Stoute, waarop de Hoekse en Kabeljauwse twisten volgden. Nog erger werd het rond de tijd van het Spaanse beleg van Haarlem en Leiden, toen het land werd afgestroopt door plunderende troepen. In de plaats van het turfsteken kwam later de jacht op konijnen en visserij in het Haarlemmermeer.
Middeleeuwen
In de Middeleeuwen was Lisse een ambacht, in de zeventiende eeuw werd dat een ambachtsheerlijkheid. De ambachtsheer benoemde de schout, die zijn ambt pachtte en zijn geld verdiende met het innen van belasting en notarieel schrijfwerk. In 1592 voerde Heer Johan van Matenesse de titel Heer van Dever en Lisse. Hij werd opgevolgd door Willem de Wael van Vronesteyn. Tenslotte kwamen Dever en Lisse in handen van het geslacht Heereman van Zuydtwijck.
Rechtspraak
De rechtspraak geschiedde aanvankelijk in het baljuwschap van Noordwijkerhout, waar ook Voorhout en Hillegom toe behoorden, totdat Lisse zelf een schandpaal en in 1763 zelfs een eigen schavot kreeg, compleet met galg, roeden en brandijzers. Een terechtstelling trok altijd veel belangstelling en was goed voor de neringdoenden, de handel.